Το φαινόμενο της υπερχρέωσης των νοικοκυριών αποτελεί ένα διαρκώς διογκούμενο πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας, το οποίο έχει λάβει πλέον εκρηκτικές διαστάσεις και έχει οδηγήσει, λόγω της ακρίβειας και της οικονομικής κρίσης σε αδιέξοδο μεγάλο τμήμα των Ελλήνων πολιτών, κυρίως δε όσων προέρχονται από τα χαμηλά και μεσαία εισοδηματικά στρώματα.

Σημαντικό μέρος των πολιτών έχει οδηγηθεί σήμερα στη περιθωριοποίηση, καθώς, μη διαθέτοντας σοβαρή αγοραστική δύναμη και δυνατότητα απεγκλωβισμού από την υπερχρέωση, δεν είναι σε θέση να σχεδιάσει τη συμμετοχή του στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Η υπερχρέωση αναδεικνύεται πλέον ως ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα στη χώρα μας και ως σύγχρονο κοινωνικό κράτος δικαίου έχουμε καθήκον να το αντιμετωπίσουμε. Κανείς δεν μπορεί πια να αγνοεί την ανάγκη να δοθεί η πραγματική δυνατότητα στους υπερχρεωμένους καταναλωτές να πραγματοποιήσουν πλέον ένα νέο οικονομικό ξεκίνημα στη ζωή τους.

Στις κρίσιμες συνθήκες που βρισκόμαστε η Πολιτεία έχει μεγαλύτερο ακόμη χρέος να στηρίξει τους αδύναμους συμπολίτες μας. Δεν είναι δυνατόν να τους αφήσουμε στην δίνη της αγοράς. Έχουμε χρέος να μην τους εγκαταλείψουμε αλλά να τους βοηθήσουμε να βγουν από το αδιέξοδο δίνοντάς τους ελπίδα, όραμα και προοπτική.

Το ΠΑΣΟΚ με το παρόν σχέδιο νόµου εκπληρώνει την προεκλογική του δέσμευση καθώς και την προσωπική δέσμευση του πρωθυπουργού για την προστασία των υπερχρεωμένων καταναλωτών.

Επιπλέον δείχνει την συνέπειά του ως προς τις θέσεις που εξέφραζε όταν ήταν αντιπολίτευση. Τον Απρίλιο του 2009 οι πολιτικοί εκπρόσωποι του ΠΑΣΟΚ για θέματα Οικονομίας και Ανάπτυξης, Λούκα Κατσέλη και Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, αντιστοίχως, είχαν παρουσιάσει την Πρόταση Νόμου του ΠΑΣΟΚ, για τη ρύθμιση οφειλών των υπερχρεωμένων νοικοκυριών.

H υπερχρέωση οφείλεται στο ότι οι πολίτες αναγκάστηκαν να υποκαταστήσουν την μείωση του πραγματικού τους εισοδήματος με δάνεια και πιστωτικές κάρτες από τις τράπεζες. Μείωση που ήταν αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, της πολιτικής των κυβερνήσεων της Νέας Δημοκρατίας τα τελευταία χρόνια και αντικατοπτρίζεται στο γεγονός ότι οι πραγματικές αμοιβές των εργαζομένων και το βιοτικό επίπεδο των Ελλήνων από το 2005 μειώθηκαν σε σχέση με αυτές των συναδέλφων τους στην Ευρώπη.

Τα υψηλά επιτόκια των καταναλωτικών δανείων και των πιστωτικών καρτών, απρόβλεπτα γεγονότα στη ζωή των δανειοληπτών (απώλεια εργασίας κ.α.), η έλλειψη ανταγωνισμού στον τραπεζικό τομέα, η αθρόα χορήγηση δανείων από τις τράπεζες προς τους καταναλωτές σε αντίθεση με την αρχή του «υπεύθυνου δανεισμού», οι παραπλανητικές διαφημίσεις και οι επιθετικές στρατηγικές πώλησης τραπεζικών προϊόντων, καθώς και οι αδιαφανείς και καταχρηστικοί όροι στις τραπεζικές συμβάσεις, είναι μερικοί μόνο από τους λόγους που οδήγησαν στη διόγκωση του προβλήματος και την αδυναμία πολλών νοικοκυριών να αποπληρώσουν τις τραπεζικές τους οφειλές.

Το φαινόμενο της υπερχρέωσης των ελληνικών νοικοκυριών έχει λάβει τεράστιες διαστάσεις. Μέσα σε ένα χρόνο, -από το 2008 στο 2009- οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των νοικοκυριών για καταναλωτικά δάνεια προς τις τράπεζες έχουν αυξηθεί κατά 70%. Συγκεκριμένα, στις 30/09/2008 ήταν 33,9 δις ευρώ, εκ των οποίων σε καθυστέρηση ήταν το 6,9% (2,3 δις ευρώ), ενώ στις 30/09/2009 ήταν 34,9 δις ευρώ, εκ των οποίων σε καθυστέρηση ήταν το 11,7% (4,1 δις ευρώ). Αντίστοιχα, για τα στεγαστικά δάνεια: οι ληξιπρόθεσμες οφειλές έχουν αυξηθεί κατά 54% μέσα σε ένα χρόνο. Συγκεκριμένα, στις 30/09/2008 ήταν 65,7 δις ευρώ, εκ των οποίων σε καθυστέρηση ήταν το 4,6% (3 δις ευρώ), ενώ στις 30/09/2009 ήταν 72,9 δις ευρώ, εκ των οποίων σε καθυστέρηση ήταν το 6,9% (5,1 δις ευρώ).

Σήμερα τα δάνεια έχουν γίνει θηλιά για 480.000 νοικοκυριά, τα οποία καθυστερούν έως και 3 μήνες να πληρώσουν τη δόση. Τα νοικοκυριά που καθυστερούν από έναν έως και τρεις μήνες να πληρώσουν τη δόση τους στην τράπεζα εκτιμώνται σήμερα σε περίπου 480.000, ενώ επιπλέον 40.000 νοικοκυριά έχουν σταματήσει οριστικά να εξυπηρετούν τις οφειλές τους.

Σε καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες η κατάσταση είναι πραγματικά εκρηκτική, με το 14,5% των συνολικών δανείων αυτής της κατηγορίας να μην εξυπηρετείται κανονικά. Ήδη από το τέλος Μαρτίου βρίσκονται στο κόκκινο δάνεια 6,5 δισ. ευρώ σε σύνολο 81,1 δισ. ευρώ στα στεγαστικά , και 5 δισ. ευρώ σε σύνολο 35,4 δισ. ευρώ στα καταναλωτικά.

 

Το σχέδιο νόμου καθιερώνει ουσιαστικά και στη χώρα μας τη δυνατότητα της πτώχευσης του φυσικού προσώπου, που άλλωστε ισχύει στη μεγάλη πλειοψηφία των αναπτυγμένων χωρών.

Στις ΗΠΑ, από την οποία κατάγεται η ιδέα της δεύτερης ευκαιρίας, ενός νέου οικονομικού ξεκινήματος για τον υπερχρεωμένο καταναλωτή δίχως τα οικονομικά βάρη του παρελθόντος, η απαλλαγή από τα χρέη γίνεται μέσα από γρήγορες και τυπικές διαδικασίες.

Αντίθετα, στην ευρωπαϊκή παράδοση, που ακολουθεί και το ελληνικό σχέδιο νόμου, η απαλλαγή από τα χρέη δεν χαρίζεται αλλά κατακτάται. Προϋποθέτει την τήρηση ενός απαιτητικού πλάνου αποπληρωμής που καθορίζεται μέσα από δικαστική διαδικασία για μία μακρά περίοδο, κατά την οποία ο οφειλέτης θα διατηρεί από το εισόδημά του όσα είναι απαραίτητα για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών αυτού και της οικογένειάς του και θα καταβάλει το υπόλοιπο για την εξυπηρέτηση των χρεών του. Μόνο δε εφόσον ανταποκριθεί σε αυτό το πλάνο κερδίζει την απαλλαγή από το υπόλοιπο των χρεών.

Έτσι ακολουθώντας το παράδειγμα πολλών άλλων χωρών με το σχέδιο νόμου καθιερώνεται ουσιαστικά και στη χώρα μας η δυνατότητα του φυσικού προσώπου να απαλλάσσεται από τα χρέη του (της πτώχευσης του ιδιώτη), όταν δεν υφίστανται περιουσιακά στοιχεία για την ικανοποίησή τους και δεν επαρκούν προς τούτο ούτε τα τρέχοντα και προσδοκώμενα εισοδήματά του.

 

- Ποια είναι η ουσία του νομοσχεδίου;

Το σχέδιο νόμου δίνει τη δυνατότητα στους υπερχρεωμένους πολίτες που έχουν περιέλθει σε αποδεδειγμένη μόνιμη αδυναμία να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους, να ρυθμίσουν την εξόφληση ενός μέρους των χρεών τους για τέσσερα χρόνια, και εφόσον ανταποκριθούν στη ρύθμιση να απαλλαγούν από το υπόλοιπο των χρεών τους.

- Ποιους αφορά;

Στις ρυθμίσεις του σχεδίου νόμου υπάγονται όλα τα φυσικά πρόσωπα, καταναλωτές και επαγγελματίες, με εξαίρεση τους εμπόρους, οι οποίοι όμως έχουν από την υφιστάμενη νομοθεσία τη δυνατότητα να προσφύγουν στη διαδικασία του πτωχευτικού κώδικα.

- Ποια χρέη ρυθμίζονται;

Με το σχέδιο νόμου ρυθμίζονται όλα τα χρέη προς τράπεζες (καταναλωτικά, στεγαστικά, επαγγελματικά) καθώς και όλα τα χρέη προς τρίτους, με εξαίρεση οφειλές από αδικοπραξία που διαπράχθηκε με δόλο, διοικητικά πρόστιμα, χρηματικές ποινές, οφειλές από φόρους και τέλη προς το Δημόσιο και εισφορές προς τους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης.

H αναγκαιότητα της εισαγωγής της πτώχευσης των ιδιωτών επιβάλλεται καταρχήν από το ίδιο το κοινωνικό κράτος δικαίου που επιτάσσει να μην εγκαταλειφθεί ο πολίτης σε μία χωρίς διέξοδο και προοπτική κατάσταση, από την οποία άλλωστε και ο πιστωτής δεν μπορεί να αντλήσει κανένα κέρδος. Το επιβάλει όμως η ίδια η λειτουργία της αγοράς καθώς οι καταναλωτές αυτοί επανακτούν ουσιαστικά μέσω της εν λόγω διαδικασίας την αγοραστική τους δύναμη και συμμετέχουν και πάλι στην κατανάλωση, προάγοντας την οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα.

 

Η διαδικασία ρύθμισης χρεών περιλαμβάνει 4 στάδια

·               1ο στάδιο Εξωδικαστική ρύθμιση των χρεών με βοηθό τον Συνήγορο του Καταναλωτή ή δικηγόρο.

·               2ο στάδιο Αν αποτύχει, προσφυγή σε Ειρηνοδικείο, ακόμη και χωρίς δικηγόρο.

·               3ο στάδιο Η νέα πρόταση κρίνεται από το δικαστήριο. Χρειάζεται συναίνεση πιστωτών που εκπροσωπούν 50% των οφειλών. Το Ειρηνοδικείο αποφασίζει μέσα σε ένα εξάμηνο τη μηνιαία δόση του δανειολήπτη για τέσσερα χρόνια. Πληρώνεται μέρος των οφειλών που κρίνει το δικαστήριο. Κάθε έξι μήνες το δικαστήριο αξιολογεί τη δόση.

·               4ο στάδιο Η περιουσία του οφειλέτη πωλείται. Από τη ρευστοποίηση της περιουσίας ΕΞΑΙΡΕΙΤΑΙ η πρώτη κατοικία. Ο δανειολήπτης εξοφλεί σε 20 χρόνια το 85% της εμπορικής αξίας της πρώτης κατοικίας για να τη σώσει. Πρόκειται για διαδικασία ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ από τη μηναία δόση. Μετά το τέλος της τετραετίας τα υπόλοιπα χρέη ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΝΤΑΙ.

 

Η διαδικασία διαφέρει από την πτώχευση των εμπόρων όσον αφορά τον επιδιωκόμενο σκοπό. Ενώ στην πτώχευση των εμπόρων προέχει η ικανοποίηση των πιστωτών, με μοιραίες συχνά συνέπειες για την επιχείρηση, στόχος των εν λόγω διατάξεων είναι η επανένταξή του υπερχρεωμένου πολίτη στην οικονομική και κοινωνική ζωή με την επανάκτηση της οικονομικής ελευθερίας που συνεπάγεται η εξάλειψη των χρεών που αδυνατεί να αποπληρώσει. Η μερική ικανοποίηση των πιστωτών από το εισόδημα του οφειλέτη για μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο προβάλλει ως δοκιμασία και επίδοση του οφειλέτη προκειμένου να επιτύχει με το πέρας αυτής το ευεργετικό αποτέλεσμα της απαλλαγής των χρεών.

 

·         Δίνει μία ρεαλιστική προοπτική απεγκλωβισμού από όλα τα χρέη σε όλους τους υπερχρεωμένους πολίτες (καταναλωτές και επαγγελματίες). Διαφυλάττει στα υπερχρεωμένα νοικοκυριά που θα θελήσουν να αξιοποιήσουν τις ρυθμίσεις ένα ελάχιστο επίπεδο οικονομικής διαβίωσης. Με μία πρωτοποριακή ρύθμιση λαμβάνει ιδιαίτερη μέριμνα για τη διατήρηση και προστασία της κύριας κατοικίας των οφειλετών, αφού επιτρέπει σε αυτούς να την εξαιρέσουν από την ρευστοποίηση της περιουσίας τους.

·         Κατά το διάστημα της εξυπηρέτησης του χρέους διαφυλάττει ένα ελάχιστο επίπεδο οικονομικής διαβίωσης. Με μία πρωτοποριακή ρύθμιση δίνει τη δυνατότητα στον οφειλέτη να εξαιρέσει από τη ρευστοποίηση της περιουσίας του την κύρια κατοικία του, αναλαμβάνοντας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα την εξυπηρέτηση μέρους των χρεών που αντιστοιχεί στο 85% της εμπορικής αξίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο θα προστατεύονται οι συνθήκες διαβίωσης της οικογένειας του υπερχρεωμένου, δίχως να θίγονται τα συμφέροντα των πιστωτών, και ιδίως των τραπεζών από τα εξασφαλισμένα με υποθήκη στεγαστικά δάνεια.

< Επιστροφή